Ο στρατιωτικός σχεδιασμός των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στο Ιράν βρίσκεται πλέον σε ιδιαίτερα προχωρημένο στάδιο, με σενάρια που περιλαμβάνουν ακόμη και στοχευμένες επιχειρήσεις κατά προσώπων ή την επιδίωξη αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη, εφόσον δοθεί σχετική εντολή από τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο Reuters.

Σημάδια προετοιμασίας για ευρύτερη σύγκρουση

Οι διαθέσιμες στρατιωτικές επιλογές αποτελούν ένδειξη ότι η Ουάσινγκτον προετοιμάζεται για σοβαρή αντιπαράθεση με το Ιράν, σε περίπτωση που οι διπλωματικές προσπάθειες δεν αποδώσουν. Όπως είχε αποκαλύψει το Reuters την προηγούμενη εβδομάδα, ο αμερικανικός στρατός εξετάζει το ενδεχόμενο μιας παρατεταμένης επιχείρησης διάρκειας αρκετών εβδομάδων, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει πλήγματα σε εγκαταστάσεις ασφαλείας αλλά και σε πυρηνικές υποδομές της χώρας.

Πιο φιλόδοξος σχεδιασμός από τον Λευκό Οίκο

Οι νεότερες πληροφορίες δείχνουν έναν πιο λεπτομερή και φιλόδοξο σχεδιασμό, που συνδέεται άμεσα με τις αποφάσεις του Τραμπ. Ο ίδιος, τις τελευταίες ημέρες, έχει αφήσει δημόσια ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος στην Ισλαμική Δημοκρατία, ενισχύοντας τα σενάρια κλιμάκωσης.

Ανωνυμία και έλλειψη λεπτομερειών

Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι, που μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του θέματος, απέφυγαν να δώσουν συγκεκριμένες πληροφορίες για το ποια πρόσωπα θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχο ή για το πώς θα μπορούσε να επιτευχθεί αλλαγή καθεστώτος χωρίς εκτεταμένη χερσαία παρουσία.

Απόκλιση από προεκλογικές δεσμεύσεις

Μια τέτοια στρατηγική θα συνιστούσε ακόμη μία απόκλιση από τις προεκλογικές δεσμεύσεις του Τραμπ, ο οποίος είχε υποσχεθεί να εγκαταλείψει –όπως τις χαρακτήριζε– αποτυχημένες πολιτικές προηγούμενων κυβερνήσεων, που περιλάμβαναν στρατιωτικές επεμβάσεις για την ανατροπή καθεστώτων στο Αφγανιστάν και το Ιράκ.

Συγκέντρωση ισχύος πυρός στη Μέση Ανατολή

Ο Τραμπ έχει ήδη συγκεντρώσει σημαντική στρατιωτική ισχύ στη Μέση Ανατολή, με το μεγαλύτερο μέρος των δυνατοτήτων να προέρχεται από πολεμικά πλοία και μαχητικά αεροσκάφη. Μια εκτεταμένη εκστρατεία βομβαρδισμών θα μπορούσε να ενισχυθεί και από στρατηγικά βομβαρδιστικά που σταθμεύουν στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Προηγούμενο στοχευμένων δολοφονιών

Κατά την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ είχε δείξει προθυμία να εγκρίνει στοχευμένες δολοφονίες, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την επίθεση του 2020 που οδήγησε στον θάνατο του Ιρανού στρατηγού Κασέμ Σολεϊμανί, επικεφαλής της Δύναμης Κουντς, του εξωτερικού και παραστρατιωτικού βραχίονα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).

Το IRGC ως τρομοκρατική οργάνωση

Το 2019, η κυβέρνηση Τραμπ προχώρησε στον χαρακτηρισμό του IRGC ως ξένης τρομοκρατικής οργάνωσης, μια πρωτοφανή κίνηση, καθώς ήταν η πρώτη φορά που η Ουάσινγκτον απέδιδε αυτόν τον χαρακτηρισμό σε στρατιωτική δύναμη άλλου κράτους.

Το παράδειγμα του Ισραήλ

Ένας από τους αξιωματούχους αναφέρθηκε στην επιτυχία του Ισραήλ στη στόχευση Ιρανών ηγετών κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου με το Ιράν πέρυσι. Τότε, σύμφωνα με περιφερειακές πηγές του Reuters, τουλάχιστον 20 ανώτατοι διοικητές σκοτώθηκαν, μεταξύ των οποίων και ο αρχηγός του γενικού επιτελείου, στρατηγός Mohammad Bagheri.

Η αποτελεσματικότητα αλλά και οι κίνδυνοι

«Ο 12ήμερος πόλεμος και οι ισραηλινές επιθέσεις σε μεμονωμένους στόχους ανέδειξαν ξεκάθαρα την αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης», σημείωσε ο αξιωματούχος, διευκρινίζοντας ότι η έμφαση δίνεται σε πρόσωπα που εμπλέκονται στη διοίκηση και τον έλεγχο των δυνάμεων του IRGC.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η στόχευση συγκεκριμένων ατόμων απαιτεί εξαιρετικά ακριβείς πληροφορίες. Η εξουδετέρωση ενός στρατιωτικού διοικητή προϋποθέτει γνώση της ακριβούς τοποθεσίας του, αλλά και κατανόηση των παράπλευρων επιπτώσεων μιας τέτοιας επιχείρησης.

Αβεβαιότητα για τις διαθέσιμες πληροφορίες

Τέλος, παραμένει ασαφές –ακόμη και για τους ίδιους τους αξιωματούχους που μίλησαν στο Reuters– ποιο επίπεδο πληροφοριών διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με Ιρανούς ηγέτες που θα μπορούσαν ενδεχομένως να αποτελέσουν στόχο στο πλαίσιο μιας τέτοιας στρατηγικής.

Δυνητικός στόχος η αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει δημόσια ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγής κυβέρνησης στο Ιράν, δηλώνοντας την περασμένη εβδομάδα ότι «φαίνεται πως αυτό θα ήταν το καλύτερο πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί». Αν και απέφυγε να κατονομάσει ποιον θα ήθελε να δει στην ηγεσία της χώρας, περιορίστηκε να πει ότι «υπάρχουν άνθρωποι», χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.

Ειδικές επιχειρήσεις αντί χερσαίων δυνάμεων

Παραδοσιακά, οι επιχειρήσεις αλλαγής καθεστώτος βασίζονταν σε εκτεταμένη ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων των ΗΠΑ. Ωστόσο, ο Τραμπ έχει δείξει διαφορετική προσέγγιση, στρεφόμενος σε δυνάμεις ειδικών επιχειρήσεων, όπως συνέβη πρόσφατα στη Βενεζουέλα. Τον περασμένο μήνα, Αμερικανοί κομάντος επιχείρησαν να συλλάβουν τον πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο στο συγκρότημά του στο Καράκας, σε μια τολμηρή και υψηλού ρίσκου επιχείρηση.

Ανοιχτό παράθυρο στη διπλωματία

Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει διατηρήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο διπλωματικής λύσης, προειδοποιώντας την Πέμπτη ότι θα υπάρξουν «πραγματικά άσχημα πράγματα» αν δεν επιτευχθεί συμφωνία. Οι δηλώσεις του άφησαν να εννοηθεί ότι υπάρχει ένα στενό χρονικό περιθώριο, 10 έως 15 ημερών, πριν οι ΗΠΑ ενδεχομένως προχωρήσουν σε δράση.

Προειδοποιήσεις από την Τεχεράνη

Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης έχουν προειδοποιήσει ότι το Ιράν θα μπορούσε να πλήξει αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή, εάν δεχθεί επίθεση στο έδαφός του. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, μεταξύ άλλων στην Ιορδανία, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Τουρκία.

Μήνυμα στον ΟΗΕ και δικαίωμα αυτοάμυνας

Σε επιστολή της προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, η Τεχεράνη τόνισε ότι δεν επιδιώκει πόλεμο, αλλά ξεκαθάρισε πως «σε περίπτωση στρατιωτικής επίθεσης, το Ιράν θα απαντήσει αποφασιστικά και αναλογικά», επικαλούμενο το δικαίωμα αυτοάμυνας.

Κίνδυνος περιφερειακής σύγκρουσης

Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι το Ιράν θα απαντήσει σε οποιαδήποτε επίθεση, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο αμερικανικών απωλειών και μιας ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης. Το εκτεταμένο πυραυλικό οπλοστάσιο της Τεχεράνης θα μπορούσε να θέσει στο στόχαστρο πολλές χώρες της περιοχής.

Επιπτώσεις στις αγορές και στρατιωτικές κινήσεις

Οι απειλές του Τραμπ για βομβαρδισμό του Ιράν έχουν ήδη ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου ανοδικά. Την Πέμπτη, ένα ρωσικό πολεμικό πλοίο συμμετείχε σε προγραμματισμένες ιρανικές ναυτικές ασκήσεις στον Κόλπο του Ομάν, μια κρίσιμη θαλάσσια οδό για τις παγκόσμιες ενεργειακές μεταφορές.

Απειλές για το Στενό του Ορμούζ

Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα απειλήσει ότι θα κλείσει το Στενό του Ορμούζ σε περίπτωση επίθεσης, μια κίνηση που θα μπορούσε να μπλοκάρει περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ροής πετρελαίου, με σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.

Διαπραγματεύσεις και αγεφύρωτες διαφορές

Ιρανοί και Αμερικανοί διαπραγματευτές συναντήθηκαν την Τρίτη, με τον Ιρανό Υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί να δηλώνει ότι υπήρξε συμφωνία σε «κατευθυντήριες αρχές». Ωστόσο, η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ ανέφερε την Τετάρτη ότι οι δύο πλευρές παραμένουν πολύ μακριά σε κρίσιμα ζητήματα.

Το πυρηνικό πρόγραμμα στο επίκεντρο

Το Ιράν έχει αντισταθεί σε ουσιαστικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό του πρόγραμμα, επιμένοντας ότι έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα. Παρ’ όλα αυτά, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν κατηγορήσει επανειλημμένα την Τεχεράνη ότι επιδιώκει την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου.

Πρόταση και κάλεσμα για ειρήνη

Σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο, το Ιράν αναμένεται να καταθέσει γραπτή πρόταση για την αντιμετώπιση των αμερικανικών ανησυχιών. Την Τετάρτη, ο Τραμπ κάλεσε την Τεχεράνη να πορευτεί με τις ΗΠΑ «στον δρόμο προς την ειρήνη».

«Δεν μπορούν να έχουν πυρηνικό όπλο, είναι πολύ απλό», δήλωσε χαρακτηριστικά. «Δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνη στη Μέση Ανατολή αν διαθέτουν πυρηνικό όπλο».