Ο Βλαντίμιρ Πούτιν σφίγγει τη θηλιά γύρω από τους Ρώσους ολιγάρχες, ζητώντας τους «εθελοντικές» εισφορές για να κλείσει τις τρύπες του προϋπολογισμού που ανοίγει ο μακρύς πόλεμος στην Ουκρανία. Το μήνυμα είναι διπλό: ο πόλεμος θα συνεχιστεί μέχρι την πλήρη κατάληψη του Ντονμπάς και οι δισεκατομμυριούχοι θα πληρώσουν το κόστος.
Σε κλειστή συνάντηση με την αφρόκρεμα της ρωσικής επιχειρηματικής ελίτ, ο Πούτιν ζήτησε άμεσα συνεισφορές στον κρατικό προϋπολογισμό, την ώρα που οι δαπάνες άμυνας εκτοξεύθηκαν κατά 42% φτάνοντας τα 13,1 τρισ. ρούβλια πέρυσι. Ήταν η πρώτη φορά που ο ίδιος ο Ρώσος πρόεδρος απηύθυνε προσωπικά τέτοιο αίτημα στους ολιγάρχες, σηματοδοτώντας ότι η «πατριωτική» συμμετοχή τους στη χρηματοδότηση του πολέμου δεν είναι πλέον προαιρετική.
Η κίνηση ακολουθεί μια σειρά μέτρων-«στραγγαλισμό» της οικονομίας: αύξηση ΦΠΑ κατά 2 μονάδες στο 22% για να συγκεντρωθούν 600 δισ. ρούβλια από μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ένας εφάπαξ φόρος υπερεσόδων 10% που απέφερε 320 δισ. ρούβλια το 2023. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση εξετάζει νέο φόρο υπερεσόδων, εφόσον συνεχιστεί η πίεση στο ρούβλι, καθώς το δημοσιονομικό έλλειμμα Ιανουαρίου–Φεβρουαρίου «φούσκωσε» σε πάνω από το 90% του στόχου για όλο το έτος.
Πούτιν, ολιγάρχες και πόλεμος μέχρι τέλους
Μπροστά στους ολιγάρχες, ο Πούτιν ξεκαθάρισε ότι η Ρωσία θα συνεχίσει να πολεμά μέχρι να καταλάβει και τα τελευταία εδάφη του Ντονμπάς που δεν ελέγχει, απορρίπτοντας κάθε σενάριο «συμβιβασμού» που θα μετέτρεπε την περιοχή σε αποστρατιωτικοποιημένη ή «ειδική οικονομική ζώνη». Η ουκρανική άρνηση να αποσυρθεί μονομερώς από το Ντονμπάς, στις συνομιλίες με αμερικανική μεσολάβηση, θεωρήθηκε από τον ίδιο «κόκκινη γραμμή» και οδήγησε στην εγκατάλειψη της ιδέας αυτής.
Την ίδια ώρα, η αιματηρή αντιπαράθεση με drones στο μέτωπο έχει επιβραδύνει την προέλαση των ρωσικών δυνάμεων και έχει εκτοξεύσει τις απώλειες, αυξάνοντας την ανάγκη για ακόμη περισσότερους πόρους. Οι τελευταίες προσπάθειες ειρηνευτικών συνομιλιών κατέρρευσαν τον Ιανουάριο, καθώς το Κίεβο αρνήθηκε τις σαρωτικές εδαφικές απαιτήσεις της Μόσχας και ο Πούτιν επέμεινε στους στόχους που είχε θέσει όταν ξεκίνησε την εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022.
Πούτιν–ολιγάρχες: από τη σιωπηλή στήριξη στις «εθελοντικές» εισφορές
Η προσωπική παρέμβαση Πούτιν κάνει σχεδόν αδιανόητη οποιαδήποτε άρνηση από την πλευρά των ολιγαρχών, οι οποίοι, παρά τις επιφυλάξεις τους για τον πόλεμο και τις επιπτώσεις του στην οικονομία, έχουν συσπειρωθεί δημόσια γύρω από τον πρόεδρο. Ήδη τουλάχιστον δύο από αυτούς έσπευσαν να δηλώσουν ότι είναι «ευτυχείς» να συνεισφέρουν, δείχνοντας πώς η πολιτική πίεση μετατρέπεται σε οικονομική υποχρέωση.
Ο Σουλεϊμάν Κερίμοφ, ολιγάρχης που συνδέεται με την αμφιλεγόμενη εξαγορά του online κολοσσού Wildberries, φέρεται να δεσμεύτηκε για εισφορά 100 δισ. ρούβλια, ενώ ο μεγιστάνας των μετάλλων Ολεγκ Ντεριπάσκα επίσης συμφώνησε να συνεισφέρει, χωρίς να γίνουν γνωστά τα ποσά. Οι δηλώσεις τους αναδεικνύουν μια νέα άτυπη «συμφωνία»: το Κρεμλίνο εξασφαλίζει περισσότερα χρήματα για πόλεμο και δημοσιονομικά κενά, προσφέροντας στους ολιγάρχες συνέχιση της πρόσβασής τους στην εγχώρια αγορά και ένα σχετικό «ασφαλές καταφύγιο» σε συνθήκες διεθνών κυρώσεων.
Ο πόλεμος στο Ιράν, τα πετρέλαια και η προειδοποίηση Πούτιν
Παράλληλα, η Μόσχα απολαμβάνει μια προσωρινή ανάσα από τα επιπλέον έσοδα πετρελαίου – έως και 150 εκατ. δολάρια την ημέρα – μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, που ανέβασε τις τιμές και βοήθησε την Ρωσία να πουλάει χωρίς έκπτωση το μείγμα Urals σε σχέση με το Brent. Οι ΗΠΑ, μάλιστα, χαλάρωσαν πρόσφατα ορισμένες κυρώσεις στις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τη βραχυπρόθεσμη ρευστότητα του Κρεμλίνου.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον επικεφαλής του ρωσικού επιχειρηματικού λόμπι Alexander Shokhin, ο Πούτιν προειδοποίησε τους ολιγάρχες και το υπουργείο Οικονομικών «να μην υπολογίζουν» σε αυτά τα κέρδη για πολύ, εκτιμώντας ότι ο πόλεμος με το Ιράν θα διαρκέσει μόνο «τρεις έως τέσσερις εβδομάδες». Η αρχική πρόθεση της κυβέρνησης να «κλειδώσει» τα επιπλέον έσοδα στο ήδη αποδυναμωμένο Εθνικό Ταμείο Πλούτου φαίνεται να μπαίνει σε δεύτερη μοίρα, καθώς ο Πούτιν ζήτησε από τις εταιρείες να χρησιμοποιήσουν το windfall για να ενισχύσουν τους ισολογισμούς τους, την ίδια στιγμή που τους καλεί να ανοίξουν το πορτοφόλι για το κράτος.
