Νέα επιστημονική μελέτη φέρνει στο φως ίχνη DNA που εντοπίστηκαν σε αναγεννησιακά αντικείμενα, με τους ερευνητές να εκτιμούν ότι ορισμένα από αυτά ενδέχεται να συνδέονται ακόμη και με τον ίδιο τον Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, επιστήμονες κατάφεραν να ανακτήσουν ελάχιστες γενετικές αλληλουχίες από ένα σχέδιο με κόκκινη κιμωλία σε χαρτί, γνωστό ως «Holy Child», το οποίο αποδίδεται πιθανώς στον Λεονάρντο ντα Βίντσι, καθώς και από επιστολές του προγόνου του, Φροζίνο ντι Σερ Τζιοβάνι ντα Βίντσι, που φυλάσσονται σε ιστορικό αρχείο στην Ιταλία.

Η ανάλυση έδειξε ότι ορισμένες αλληλουχίες DNA του χρωμοσώματος Υ, τόσο από το έργο «Holy Child» όσο και από επιστολή που έγραψε ένας από τους εξαδέλφους του Λεονάρντο, φαίνεται να ανήκουν σε γενετική ομάδα ανθρώπων με κοινή καταγωγή στην Τοσκάνη, την περιοχή όπου γεννήθηκε ο καλλιτέχνης.

Όταν τα δεδομένα αυτά συγκρίθηκαν με μεγάλες διεθνείς βάσεις αναφοράς για το χρωμόσωμα Υ, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η πλησιέστερη αντιστοίχιση εντάσσεται στη γενετική γραμμή E1b1 / E1b1b. Πρόκειται για γενεαλογική ομάδα που απαντάται σήμερα με αξιόλογη συχνότητα στη νότια Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας, αλλά και στη Βόρεια Αφρική και τμήματα της Εγγύς Ανατολής.

Όπως σημειώνει το περιοδικό Science, δεν αποκλείεται κάποια από τα γενετικά ίχνη να προέρχονται από τον ίδιο τον ντα Βίντσι. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν πρόκειται για αδιάσειστη απόδειξη. 

Η ταυτοποίηση DNA που να μπορεί να αποδοθεί με βεβαιότητα στον Λεονάρντο ντα Βίντσι θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη, καθώς δεν υπάρχουν γνωστοί απόγονοί του και ο τάφος του είχε καταστραφεί στις αρχές του 19ου αιώνα, καθιστώντας αδύνατη τη σύγκριση με επιβεβαιωμένο γενετικό υλικό.

Οι ερευνητές εξηγούν ότι τα ιστορικά αντικείμενα συσσωρεύουν DNA από το περιβάλλον τους κατά τη διάρκεια των αιώνων και μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες τόσο για τους ανθρώπους που τα δημιούργησαν ή τα χειρίστηκαν όσο και για τα υλικά και τις συνθήκες στις οποίες εκτέθηκαν. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, η μελέτη τέτοιων αντικειμένων αποτελούσε πρόκληση, καθώς οποιαδήποτε παρέμβαση ενείχε τον κίνδυνο φθοράς ή επιμόλυνσης.

Στη νέα έρευνα, οι επιστήμονες εφάρμοσαν μια «ελάχιστα παρεμβατική» μέθοδο συλλογής βιολογικών ιχνών, παρόμοια με εκείνη που χρησιμοποιείται σε μουσεία. Με ήπια επιχρίσματα συνέλεξαν υπολείμματα δέρματος, ιδρώτα, μικροοργανισμών, γύρης φυτών, ινών και περιβαλλοντικής σκόνης από τα αντικείμενα. Από αυτά τα υλικά εξήχθησαν ελάχιστες ποσότητες DNA, οι οποίες παρείχαν πληροφορίες για τη σύνθεση και την ιστορία των έργων.
 

Η πλειονότητα των γενετικών ιχνών προέρχεται από βακτήρια, μύκητες, φυτά και ιούς, στοιχεία που ρίχνουν φως στα υλικά των αντικειμένων, στις συνθήκες φύλαξης, στις πρακτικές συντήρησης και στον τρόπο χειρισμού τους στο πέρασμα του χρόνου. Ωστόσο, σε ορισμένα δείγματα εντοπίστηκαν και αραιά ανθρώπινα γενετικά ίχνη, ειδικά ανδρικού τύπου.

«Ανακτήσαμε ετερογενή μίγματα μη ανθρώπινου DNA και, σε ένα υποσύνολο δειγμάτων, αραιά ανδρικά γενετικά σήματα», αναφέρουν οι ερευνητές στη μελέτη τους, η οποία έχει αναρτηθεί στην πλατφόρμα arXiv και δεν έχει ακόμη υποβληθεί σε διαδικασία επιστημονικής αξιολόγησης.

Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι ο εντοπισμός συγκεκριμένων φυτικών ειδών μπορεί να προσφέρει ενδείξεις για τον τόπο και την εποχή προέλευσης των αντικειμένων. Για παράδειγμα, η παρουσία ιταλικού αγριοσίτου θα μπορούσε να παραπέμπει στην Ιταλία του 15ου και 16ου αιώνα. Παράλληλα, είδη όπως οι ιτιές (Salix spp.), που αφθονούσαν κατά μήκος του ποταμού Άρνου, χρησιμοποιούνταν ευρέως σε καλαθοπλεκτική, δεσίματα, σκαλωσιές και παραγωγή κάρβουνου σε εργαστήρια της Αναγέννησης.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην ανίχνευση εσπεριδοειδών (Citrus spp.) στο έργο «Holy Child», στοιχείο που, σύμφωνα με τους ερευνητές, ενδέχεται να συνδέεται άμεσα με το ιστορικό και γεωγραφικό πλαίσιο της δημιουργίας του.

Καθώς τα αντικείμενα που εξετάστηκαν σχετίζονται με ανδρικές ιστορικές μορφές, η έρευνα επικεντρώθηκε σε δείκτες του χρωμοσώματος Υ. Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν, ωστόσο, ότι απαιτείται περαιτέρω δουλειά για να διαχωριστούν τα γενετικά ίχνη που σχετίζονται πραγματικά με τα αντικείμενα από εκείνα που προέρχονται από σύγχρονο χειρισμό.

«Για να διατυπωθούν ισχυρότερα συμπεράσματα, ειδικά σε ζητήματα προέλευσης, γεωγραφικού εντοπισμού ή ιστορικών χαρακτηριστικών, απαιτείται μελλοντική έρευνα», καταλήγουν.