Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να αποκτήσουν τη Γροιλανδία, επικαλούμενος λόγους εθνικής ασφάλειας. Η τοποθέτηση αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις, ωστόσο επαναφέρει στο προσκήνιο τη γεωστρατηγική σημασία του νησιού στην Αρκτική.
Συναίνεση για τον ρόλο της Γροιλανδίας στην άμυνα
Παρότι πολλοί Αμερικανοί και Ευρωπαίοι θεωρούν ότι οι ΗΠΑ δεν χρειάζεται να αποκτήσουν την κυριαρχία του νησιού για να ενισχύσουν την άμυνα του Βορρά, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι η Γροιλανδία διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη ναυτική και πυραυλική άμυνα της Βόρειας Αμερικής και του Βόρειου Ατλαντικού.
Η παραπλανητική εικόνα των χαρτών
Στους περισσότερους παγκόσμιους χάρτες, η Γροιλανδία εμφανίζεται απομονωμένη και δυσανάλογα τεράστια. Αυτό οφείλεται εν μέρει στον τρόπο με τον οποίο η σφαιρική Γη αποτυπώνεται σε επίπεδες προβολές, αλλοιώνοντας τις πραγματικές αποστάσεις και αναλογίες.
Ωστόσο, όταν εξεταστούν τα πραγματικά γεωγραφικά μεγέθη, η Γροιλανδία φαίνεται μικρότερη απ’ ό,τι συνήθως απεικονίζεται και βρίσκεται πολύ κοντά στη Βόρεια Αμερική — στο κέντρο της επικράτειας του ΝΑΤΟ.
Ένα νησί τεράστιων διαστάσεων
Παρά τη διόρθωση των χαρτογραφικών στρεβλώσεων, η Γροιλανδία παραμένει ένα εξαιρετικά μεγάλο νησί. Είναι μεγαλύτερη από την Καλιφόρνια και το Μεξικό, ενώ το μέγεθός της αγγίζει σχεδόν τις τέσσερις φορές το Τέξας.
Στρατηγική θέση ανάμεσα σε ΝΑΤΟ και Ρωσία
Η γεωγραφική της θέση είναι καθοριστική. Η Γροιλανδία βρίσκεται ανάμεσα στα βορειοαμερικανικά και ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ, στο όριο μεταξύ της συμμαχίας και της Ρωσίας, καθώς και στο ανατολικό άκρο της Αρκτικής. Αυτή η στρατηγική σημασία εξηγεί γιατί οι ΗΠΑ έχουν επιχειρήσει, εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, να αποκτήσουν το νησί.
Το θαλάσσιο πέρασμα της Αρκτικής
Η Γροιλανδία βρίσκεται στο σημείο όπου ο Ατλαντικός Ωκεανός συναντά τον Αρκτικό Ωκεανό. Ρωσικά πλοία και υποβρύχια που κινούνται νότια από βάσεις στην Αρκτική διέρχονται από τα ύδατα μεταξύ Γροιλανδίας, Ισλανδίας, Ηνωμένου Βασιλείου και Νορβηγίας — περιοχές που ανήκουν στο ΝΑΤΟ και αποτελούν κομβικά αμυντικά σημεία.
Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, το ΝΑΤΟ έχει ενισχύσει τις αεροπορικές και ναυτικές περιπολίες στα περάσματα που είναι γνωστά ως GIUK Gap και Bear Gap.
Κρίσιμος κόμβος αεροπορικής άμυνας
Η Γροιλανδία αποτελεί επίσης ζωτικό στοιχείο της αεροπορικής άμυνας του ΝΑΤΟ. Κατά μήκος της συντομότερης διαδρομής πτήσης μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον — της λεγόμενης απόστασης του μεγάλου κύκλου — το νησί βρίσκεται ακριβώς στο μέσο. Για μεγάλο μέρος της Αρκτικής, αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας της συμμαχίας.
Αντιπυραυλική επιτήρηση και Διαστημική Δύναμη
Σε περίπτωση εκτόξευσης διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων από τη Ρωσία ή την Κίνα προς τις ΗΠΑ, πολλοί από αυτούς θα διέσχιζαν πιθανότατα τον εναέριο χώρο της Γροιλανδίας. Για τον λόγο αυτό, οι ΗΠΑ διατηρούν στο νησί βάση της Διαστημικής Δύναμης, η οποία παρακολουθεί συνεχώς τον ουρανό για ενδεχόμενες απειλές.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ εξετάζουν την ενίσχυση των συστημάτων ανίχνευσης πυραύλων στη Γροιλανδία και στις γύρω περιοχές.
Από τον Ψυχρό Πόλεμο στο σήμερα
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους διατηρούσαν πολλές στρατιωτικές βάσεις σε ολόκληρη τη Γροιλανδία. Οι δυνάμεις αυτές παρακολουθούσαν σοβιετικά πλοία και υποβρύχια και ήταν έτοιμες να υπερασπιστούν το νησί σε περίπτωση επίθεσης.
Σήμερα, η αμερικανική παρουσία έχει περιοριστεί σε περίπου 150 στρατιώτες, έναντι των 15.000 που βρίσκονταν εκεί στο αποκορύφωμα της στρατιωτικής δραστηριότητας.
Πηγές γραφικών: Ηνωμένα Έθνη (περιοχές χωρών); Απογραφή των ΗΠΑ (περιοχές πολιτειών); American Security Project (στρατιωτικές βάσεις της Ρωσίας); Beaufort Gyre Exploration Project, Ακτοφυλακή των ΗΠΑ — Περιοχή Ειρηνικού, Buckley Space Force Base, MilitaryINSTALLATIONS (στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ); Κυβέρνηση του Καναδά (στρατιωτικές βάσεις του Καναδά) The Arctic Institute, Norwegian Defence Estates Agency (στρατιωτικές βάσεις της Νορβηγίας); Φινλανδικές Ένοπλες Δυνάμεις (στρατιωτικές βάσεις της Φινλανδίας) Σουηδικές Ένοπλες Δυνάμεις (στρατιωτικές βάσεις της Σουηδίας) Scandinavian Journal of Military Studies, INTERACT (στρατιωτικές βάσεις της Γροιλανδίας) NorthwestPassage.info, Arctic Institute of North America (σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης) Επίσημες εκθέσεις της Νορβηγίας (διαδρομές ρωσικών υποβρυχίων) Federation of American Scientists (ρωσικές βάσεις ICBM) Εθνικό Μουσείο της Γροιλανδίας (αμερικανική στρατιωτική παρουσία).
