Σε ένα από τα πιο κρίσιμα γεωπολιτικά πεδία του 21ου αιώνα εξελίσσεται η Γροιλανδία, με την Ευρώπη να βρίσκεται αντιμέτωπη με τον σοβαρό κίνδυνο να χάσει την επιρροή της σε μια περιοχή ζωτικής σημασίας. Το λιώσιμο των πάγων, απόρροια της κλιματικής αλλαγής, δεν αποκαλύπτει μόνο νέους εμπορικούς δρόμους, αλλά και έναν αμύθητο ορυκτό πλούτο, για τον οποίο ερίζουν οι μεγάλες δυνάμεις του πλανήτη.
Η ανάλυση των δεδομένων δείχνει ότι, ενώ η Γροιλανδία αποτελεί τυπικά μέρος του Βασιλείου της Δανίας (και συνεπώς συνδέεται με την ΕΕ μέσω των Υπερπόντιων Εδαφών), η Ευρώπη φαίνεται να υστερεί δραματικά έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας στον αγώνα για την εξασφάλιση των πόρων της.
Ο «Θησαυρός» των Σπάνιων Γαιών
Ο κύριος λόγος που η Γροιλανδία έχει μετατραπεί σε μήλον της έριδος είναι το υπέδαφός της. Το νησί φιλοξενεί μερικά από τα μεγαλύτερα ανεκμετάλλευτα κοιτάσματα σπάνιων γαιών στον κόσμο. Πρόκειται για μια ομάδα 17 χημικών στοιχείων που είναι απαραίτητα για την κατασκευή προϊόντων υψηλής τεχνολογίας: από smartphones και οθόνες, μέχρι μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων, ανεμογεννήτριες και προηγμένα οπλικά συστήματα.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία επιδιώκει την «πράσινη μετάβαση» και την ψηφιακή αυτονομία, η πρόσβαση σε αυτούς τους πόρους είναι υπαρξιακής σημασίας. Ωστόσο, η Κίνα ελέγχει ήδη το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας αγοράς εξόρυξης και επεξεργασίας σπάνιων γαιών, ενώ οι ΗΠΑ προσπαθούν επιθετικά να σπάσουν αυτό το μονοπώλιο, βλέποντας τη Γροιλανδία ως την ιδανική εναλλακτική πηγή.
Η Στρατηγική της Κίνας και των ΗΠΑ
Η προσέγγιση των ανταγωνιστών της Ευρώπης είναι πολυεπίπεδη και στοχευμένη:
Ο Κινεζικός Παράγοντας: Το Πεκίνο, αυτοαποκαλούμενο ως «κράτος κοντά στην Αρκτική», έχει επενδύσει εδώ και χρόνια στη Γροιλανδία. Κινεζικές εταιρείες έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για την κατασκευή αεροδρομίων και λιμανιών, ενώ συμμετέχουν ενεργά σε κοινοπραξίες εξόρυξης (όπως στο κοίτασμα Kvanefjeld). Η Κίνα χρησιμοποιεί την οικονομική της ισχύ για να δελεάσει την τοπική κυβέρνηση του Nuuk, προσφέροντας άμεσες επενδύσεις που η ΕΕ καθυστερεί να παράσχει.
Η Αμερικανική Αντεπίθεση: Οι ΗΠΑ, αναγνωρίζοντας την απειλή, έχουν αναβαθμίσει την παρουσία τους. Η πρόταση του Ντόναλντ Τραμπ το 2019 για «αγορά» της Γροιλανδίας, αν και ακούστηκε αρχικά παράδοξη, κατέδειξε το τεράστιο αμερικανικό ενδιαφέρον. Η Ουάσιγκτον άνοιξε ξανά προξενείο στο Nuuk και προσφέρει πακέτα οικονομικής βοήθειας, ενώ διατηρεί την κρίσιμη αεροπορική βάση της Θούλης (Thule Air Base), η οποία ελέγχει τον εναέριο χώρο της Αρκτικής.
Η Αδράνεια της Ευρώπης και το Αίτημα Ανεξαρτησίας
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Ευρώπη εντοπίζεται στη σχέση της Δανίας με τη Γροιλανδία. Το νησί διαθέτει καθεστώς αυτοδιοίκησης και το κίνημα για πλήρη ανεξαρτησία από την Κοπεγχάγη είναι ισχυρό.
Οι Γροιλανδοί γνωρίζουν ότι η πλήρης ανεξαρτησία απαιτεί οικονομική αυτοτέλεια, την οποία μπορεί να προσφέρει μόνο η εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου. Εδώ εντοπίζεται ο κίνδυνος για την Ευρώπη:
Περιβαλλοντικές Αναστολές: Η ΕΕ και η Δανία τηρούν συχνά αυστηρή στάση σε περιβαλλοντικά θέματα, δυσκολεύοντας τις εξορύξεις. Αυτό δυσαρεστεί μέρος της τοπικής κοινωνίας που θέλει θέσεις εργασίας και έσοδα.
Έλλειψη Επενδύσεων: Οι Βρυξέλλες δεν έχουν καταφέρει να παρουσιάσουν ένα πειστικό επενδυτικό πακέτο που να ανταγωνίζεται τα κινεζικά ή αμερικανικά κεφάλαια.
Εάν η Γροιλανδία προχωρήσει προς την ανεξαρτησία, είναι πιθανό να στραφεί προς τις δυνάμεις που χρηματοδότησαν την οικονομική της χειραφέτηση, δηλαδή τις ΗΠΑ ή την Κίνα, αφήνοντας την Ευρώπη εκτός νυμφώνος.
Γεωστρατηγική Θέση και Ασφάλεια
Πέραν των πόρων, η Γροιλανδία κατέχει στρατηγική θέση στο λεγόμενο GIUK gap (Greenland-Iceland-UK), το θαλάσσιο πέρασμα που ελέγχει την έξοδο του ρωσικού στόλου στον Ατλαντικό. Με την τήξη των πάγων, ανοίγουν νέοι ναυτιλιακοί δρόμοι που συντομεύουν το ταξίδι Ασίας-Ευρώπης.
Ο έλεγχος αυτών των δρόμων είναι ζήτημα ασφάλειας. Η Ευρώπη, εάν χάσει την επιρροή της στη Γροιλανδία, κινδυνεύει να βρεθεί με μια «κερκόπορτα» στον βορρά, ελεγχόμενη από ανταγωνιστικές δυνάμεις.
Συμπερασματικά, ο «πόλεμος» για τη Γροιλανδία δεν διεξάγεται με όπλα, αλλά με επενδύσεις, διπλωματία και υποδομές. Η Ευρώπη καλείται να αφυπνιστεί άμεσα και να προτείνει μια βιώσιμη εταιρική σχέση στο Nuuk, διαφορετικά κινδυνεύει να απωλέσει έναν από τους σημαντικότερους συμμάχους της στον Αρκτικό Κύκλο, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την οικονομική και ενεργειακή της ασφάλεια.
