Η συζήτηση που ανοίγει η κυβέρνηση για τον διαχωρισμό της ιδιότητας υπουργού–βουλευτή, στο πρότυπο του λεγόμενου «γαλλικού μοντέλου», επαναφέρει ένα κρίσιμο θεσμικό ερώτημα: πώς κατανέμεται η πολιτική ισχύς μεταξύ κυβέρνησης και Βουλής; Για να αποφευχθούν όμως παρερμηνείες, υπάρχει μια βασική διευκρίνιση που είναι καθοριστική.
Η ιδέα δεν σημαίνει ότι ο βουλευτής χάνει την έδρα του. Αντίθετα: ο βουλευτής μπορεί να γίνει υπουργός, αλλά η βουλευτική του ιδιότητα τίθεται σε αναστολή, στη θέση του μπαίνει ο επιλαχών (αναπληρωτής) και ασκεί πλήρως τα κοινοβουλευτικά καθήκοντα και όταν πάψει να είναι υπουργός επιστρέφει αυτόματα στη Βουλή. Άραδεν πρόκειται για μόνιμη απώλεια της έδρας, αλλά για προσωρινή αντικατάσταση.
Σήμερα στην Ελλάδα ο ίδιος άνθρωπος είναι και υπουργός και βουλευτής, νομοθετεί και ταυτόχρονα ελέγχει (τυπικά) τον εαυτό του. Με το νέο μοντέλο ο υπουργός δεν συμμετέχει στις ψηφοφορίες, η Βουλή λειτουργεί χωρίς κυβερνητικά στελέχη ως μέλη της. Δημιουργείται έτσι ένας πιο καθαρός διαχωρισμός ρόλων.
Ποιος ενισχύεται – ποιος αποδυναμώνεται
Με το σύστημα που συζητείται και παρά τον θεσμικό διαχωρισμό ο πρωθυπουργός αποκτά μεγαλύτερη ευχέρεια επιλογών, οι υπουργοί εξαρτώνται λιγότερο από την κοινοβουλευτική τους βάση, ενισχύεται το «κεντρικό» μοντέλο διακυβέρνησης.
Οι βουλευτές, δεν χάνουν δεν χάνουν το κίνητρο της υπουργοποίησης, καθώς μπορούν να γίνουν υπουργοί, γνωρίζοντας ότι θα επιστρέψουν στην έδρα τους μετά.
Ωστόσο κατά τη διάρκεια της υπουργίας του παύει να ασκεί κοινοβουλευτική επιρροή, η πολιτική του παρουσία στη Βουλή αντικαθίσταται από τον επιλαχόντα και άρα δεν χάνει την προοπτική, αλλά χάνει προσωρινά τον κοινοβουλευτικό του ρόλο.
Πάντως, η Βουλή λειτουργεί με βουλευτές που δεν είναι μέλη της κυβέρνησης, αποκτά πιο καθαρό ελεγκτικό ρόλο, αλλά η συνολική πολιτική της ισχύς μπορεί να περιοριστεί, αν η κυβέρνηση ενισχυθεί παράλληλα.
Το μοντέλο αυτό λειτουργεί στη Γαλλία σε ένα διαφορετικό πολιτικό περιβάλλον. Στην ελληνική περίπτωση μπορεί να προσφέρει πιθανά οφέλη, όπως σαφέστερο διαχωρισμό εξουσιών, ενίσχυση κοινοβουλευτικού ελέγχου, αποφυγή σύγκρουσης ρόλων. Προκύπτουν όμως και πιθανοί κίνδυνοι, όπως ενίσχυση πρωθυπουργοκεντρικού συστήματος, αποδυνάμωση της εσωκομματικής ισορροπίας και μεγαλύτερη εξάρτηση των υπουργών από την ηγεσία.
Η παράλληλη ιδέα για 200 βουλευτές
Η πρόταση για μείωση των βουλευτών από 300 σε 200, αν συνδυαστεί με το παραπάνω μοντέλο, αλλάζει ακόμη περισσότερο το τοπίο.
Ο συνδυασμός πρακτικά σημαίνει ότι θα έχουμε μικρότερη Βουλή (λιγότερες έδρες, μεγαλύτερη πίεση και ανταγωνισμός), οι ενεργοί βουλευτές δεν είναι ταυτόχρονα κυβέρνηση.
Έτσι θα έχουμε αναδιανομή ισχύος, υπέρ της κυβέρνησης και του πρωθυπουργού και έναν διακριτό ρόλο του βουλευτή.
Συνταγματική αλλαγή – Οι διευκρινίσεις του Παύλου Μαρινάκη
Σε κάθε περίπτωση, για να εφαρμοστούν τέτοιου είδους αλλαγές απαιτείται συνταγματική αναθεώρηση, όπερ σημαίνει ότι η υλοποίησή τους πάει για αργότερα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρέπεμψε τη συζήτηση στο σύνολό της για μετά τις εκλογές του 2027, καθώς η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης δεν έχει ακόμη ξεκινήσει.
Από την πλευρά του ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, σημείωσε ότι πρόκειται για αλλαγή που θα αποτελέσει αντικείμενο προεκλογικής συζήτησης, αλλά θα εφαρμοστεί μετά τις εκλογές.
Ο Παύλος Μαρινάκης διευκρίνισε ότι «εδώ μιλάμε για αναστολή της βουλευτικής ιδιότητας για έναν βουλευτή που θα επιλέγεται από τον εκάστοτε πρωθυπουργό για υπουργός. Για όσο διάστημα είναι υπουργός, δεν θα είναι βουλευτής και θα αντικαθίσταται από τον πρώτο επιλαχόντα στην αντίστοιχη εκλογίκη περιφέρεια. Αν γίνει ανασχηματισμός και φύγει από τη θέση του υπουργού/υφυπουργού, θα επανέρχεται στη θέση του βουλευτή και θα μπορεί να είναι υποψήφιος».
Απαντώντας στην κριτική ότι κατ’ αυτό τον τρόπο θα δημιουργηθούν περισσότερα των 300 βουλευτικά γράφεία, ο Π. Μαρινάκης είπε ότι «θα πρέπει να δούμε τη συνολική πρόταση, όπως θα διατυπωθεί από τον πρωθυπουργό προς την κοινωνία και τα πολιτικά κόμματα. Για να προχωρήσει αυτή η πρόταση ίσως θα πρέπει να συζητήσουμε και μείωση του αριθμού των βουλευτών, για να μην έχουμε 350 γράφεια», αν και τόνισε ότι «όλα αυτά είναι υπό συζήτηση, είναι σκέψεις που θα τεθούν στο δημόσιο διάλογο».
«Η συζήτηση αυτή έχει να κάνει με το ρόλο του βουλευτή», σημείωσε. «Η αντιμετώπιση του πελατειακού κράτους γίνεται με πολιτικές όπως η ταχύτερη απονομή συντάξεων, συνολικά το ψηφιακό κράτος, η μετάβαση του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ. […] Δεν μιλάμε για κάτι που μπορεί να γίνει αύριο το πρωί, δεν μιλάμε για έναν εκτελεστικό νόμο, μιλάμε για κάτι που θα ενταχθεί στην ευρύτερη συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση, είναι υπό διαμόρφωση και όλα αυτά θα τα δούμε στη σωστή ώρα».
