Πρόκειται για πανάρχαια έθιμα με παγανιστικές διαστάσεις, που κυρίως αναβιώνουν τις τελευταίες ημέρες του Δωδεκαημέρου, την εποχή δηλαδή που τελειώνει ο χειμώνας και η γη φέρει νέους καρπούς.

Σε αυτές τις ποικίλες εκδηλώσεις, που έχουν τις ρίζες τους σε διονυσιακά δρώμενα, κυριαρχούν οι μεταμφιέσεις, τα κουδούνια, τα τραγούδια, οι χοροί και οι αναπαραστάσεις. Όλα τα στοιχεία δείχνουν τον πρωτογενή σκοπό των εκδηλώσεων, που δεν είναι άλλος από την ευημερία και την καλοχρονιά, πάντα όμως με την ευρύτερη διάσταση της καλής υγείας και της πλούσιας σοδειάς.

Η Δράμα είναι μια περιοχή με πλούσια λαϊκή παράδοση και δρώμενα κατά τη διάρκεια του τέλους του Δωδεκαημέρου. Συνολικά επτά χωριά, αναβιώνουν τα γνωστά δρώμενα των μεταμφιέσεων, που ξεκινούν συνήθως στις 5 Ιανουαρίου και ολοκληρώνονται στις 8 του ίδιου μήνα.

Στο πλαίσιο αυτό, οι πρόεδροι των πολιτιστικών συλλόγων των χωριών (Μοναστηρακίου, Ξηροποτάμου, Πετρούσας, Πύργων, Καλής Βρύσης, Βώλακα και Παγονερίου), στα οποία αναβιώνουν τα διονυσιακά δρώμενα, μίλησαν στα ΜΜΕ για τις μοναδικές αυτές εκδηλώσεις.

Τα κοινά χαρακτηριστικά όλων των Διονυσιακών δρώμενων είναι οι μάσκες, τα κουδούνια, οι στάχτες, οι καμπούρες που στόχο έχουν να αποτρέψουν το κακό από τη μία κι από την άλλη να «υπηρετήσουν» τη γονιμότητα της γης.

Οι «Αράπηδες» στο Μοναστηράκι

Ανήμερα των Θεοφανίων, στις 6 Ιανουαρίου, αναβιώνουν στην πλατεία του χωριού οι «Αράπηδες». Όπως εξήγησε ο κ. Παπουτσής, «εκεί, όλη η ομάδα των μεταμφιεσμένων, η «τσέτα», όπως τη λέμε εμείς, μαζί με όλους τους χωριανούς και τους επισκέπτες, συγκεντρώνονται στην πλατεία. Κάθε χρόνος γινόμαστε καλύτεροι στο να διαχειριστούμε τον μεγάλο όγκο επισκεπτών που κινούνται γύρω από τον χορό, την έρευνα και την πανεπιστημιακή προσέγγιση. Έχουμε πλέον μια κοινή συνοδοιπορία για την ανάδειξη όλων αυτών των στοιχείων της παράδοσης του τόπου μας».

Το δρώμενο στον Ξηροπόταμο

Δραματικές στιγμές στην Κωνσταντινούπολη - Αυτοκίνητο γλίστρησε στο χιόνι παρασύροντας παιδιά

Στις 3 Ιανουαρίου γίνεται ένα γλέντι προετοιμασίας στο πνευματικό κέντρο, ενώ στις 6 Ιανουαρίου γίνεται η γύρα του χωριού και στις 7 Ιανουαρίου στα σπίτια όσων γιορτάζουν. Την ίδια μέρα το μεσημέρι, στην κεντρική πλατεία του Ξηροπόταμου, γίνεται ο μεγάλος χορός, όπου προσφέρεται γίδα βραστή και κόκκινο κρασί.

Η μέρα της «Μπάμπως» στον Βώλακα

Το τριήμερο των Θεοφανίων (6, 7 και 8 Ιανουαρίου), το ορεινό χωριό Βώλακας γεμίζει από μουσική, τραγούδια, χορό, έθιμα και δρώμενα.

Στις 6 Ιανουαρίου, ημέρα της Μπάρας, (Μπάρα είναι ο χώρος όπου λιμνάζουν τα νερά), οι νέοι του χωριού, με τη συνοδεία μουσικών οργάνων, πηγαίνουν στα σπίτια των νιόπαντρων ζευγαριών της προηγούμενης χρονιάς για να τους πάρουν και να τους ρίξουν στα αγιασμένα νερά για υγεία και γονιμότητα. Όλη τη νύχτα (6 προς 7 Ιανουαρίου), οι νέοι κλέβουν διάφορα αντικείμενα από τα σπίτια των ελεύθερων κοριτσιών και τα πηγαίνουν στην πλατεία όπου τα εκθέτουν.

Στις 7 Ιανουαρίου, ημέρα του Αϊ-Γιαννιού, μετά τη Θεία Λειτουργία, όλοι κατεβαίνουν στην πλατεία για να δουν, αν έχουν κάποιο δικό τους αντικείμενο και να το πάρουν, αφού προηγουμένως το πληρώσουν. Μετά το μεσημέρι εμφανίζονται οι «Αράπηδες», όπου συμμετέχουν η «Νύφη» και ο «Τσαούσης». Όλοι μαζί παρουσιάζουν ένα παραδοσιακό δρώμενο.

Στις 8 Ιανουαρίου, ημέρα της Μπάμπως, αναβιώνει ο παραδοσιακός γάμος με όλα τα τελετουργικά, με μόνο σατιρικό στοιχείο τον παπά και τη στέψη στην πλατεία. Ακολουθεί γλέντι και χορός όπου εμφανίζονται οι «Αρκούδες», που είναι ντυμένες με δέρματα σε όλο το σώμα και έχουν μια «τράκα» (κουδούνι) την οποία χτυπούν επιδεικτικά.

Στο Παγονέρι τιμούν ανθρώπους και παραδόσεις

Φέτος, τα κουδούνια στο Παγονέρι θα χτυπήσουν λίγο πιο δυνατά, καθώς τιμούν τη μνήμη δύο σημαντικών ανθρώπων που χάθηκαν: του λαογράφου και ερευνητή Γεώργιου Αικατερινίδη και του καθηγητή και λαογράφου του χωριού Ιωάννη Μόνιου.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο Γεώργιος Αικατερινίδης είχε χαρακτηρίσει το Παγονέρι ως ένα «μουσείο ανοιχτό από μόνο του», ενώ ο Ιωάννης Μόνιος, όταν ξαναχτύπησαν τα κουδούνια στο Παγονέρι, σημείωσε χαρακτηριστικά πως «των φετινών Φώτων ξαναφωτίστηκα, όταν ξανάκουσα να χτυπούν τα κουδούνια».

Ανήμερα των Θεοφανίων, μετά τον αγιασμό των υδάτων, βγαίνουν στους δρόμους και στην πλατεία του χωριού οι «Αράπηδες», το «Αλογάκι», οι «Χατλήδες», η «Γύφτισσα» και η «Νύφη», συμμετέχοντας στην αναβίωση ενός παραδοσιακού δρώμενου.

Το «Μπάμπιντεν» και οι «Πρασοφόροι» στην Πετρούσα

Στην Πετρούσα, το Διονυσιακό δρώμενο αναβιώνει στις 6, 7 και 8 Ιανουαρίου και είναι το «Μπάμπιντεν». Πρόκειται για ένα προγονικό έθιμο με πρωταγωνιστές την «Καμήλα» και τους «Αράπηδες». Στο δρώμενο συμμετέχουν, επίσης, οι «Γκιλίγκες» και οι «Πρασοφόροι». Στις 6 Ιανουαρίου το απόγευμα, οι συμμετέχοντες γυρίζουν στα μαγαζιά του χωριού, καταλήγοντας σε μια μεγάλη «καθαρτήρια» πυρά.

Στις 7 Ιανουαρίου, από το πρωί πραγματοποιείται ο γύρος στο χωριό, όπου οι «Αράπηδες» επισκέπτονται τους εορτάζοντες. Την επόμενη, στις 8 Ιανουαρίου, γίνεται η πομπή στο χωριό που καταλήγει στην αυλή του δημοτικού σχολείου. Εκεί, πραγματοποιείται ένα μεγάλο γλέντι, όπου προσφέρονται γίδα βραστή και κρασί.

Η «Νταβανίσκα» στους Πύργους

Στους Πύργους, το δρώμενο ξεκινάει στις 6 Ιανουαρίου με την «Νταβανίσκα», ένα παραδοσιακό γλέντι, όπου τα μεσάνυχτα κάνουν την εμφάνισή τους οι κουδουνοφόροι, όχι ντυμένοι, αλλά με τα κουδούνια στο χέρι ξεσηκώνουν όλο τον κόσμο.

Στις 7 Ιανουαρίου έχουν σειρά οι «Αρκούδες». Η πομπή, με τη συνοδεία μουσικών οργάνων, γυρνάει στα σπίτια όσων γιορτάζουν, ενώ το απόγευμα της ίδιας μέρας, όλοι οι μεταμφιεσμένοι καταλήγουν στην πλατεία, όπου γίνεται γλέντι και προσφέρεται κρασί και βραστά μακαρόνια.

Την επόμενη μέρα, στις 8 Ιανουαρίου, αναβιώνει ο σατιρικός γάμος. Μετά τον γάμο ακολουθεί γλέντι για όλο τον κόσμο και μοιράζεται το παραδοσιακό κουρμπάνι, δηλαδή η γίδα βραστή και το κρασί.

Τα «Μπαμπούγερα» στην Καλή Βρύση

Στην Καλή Βρύση, αναβιώνουν κάθε χρόνο τα «Μπαμπούγερα». Πρόκειται για ένα δρώμενο, που έχει συνδεθεί με τη λατρεία του θεού Διόνυσου, μετά και τις αρχαιολογικές ανασκαφές που έγιναν στο χωριό και βρέθηκε τόπος λατρείας του Διονύσου.

Δραματική προειδοποίηση από τον αρχηγό Ενόπλων Δυνάμεων Βρετανίας! Οι γιοι και οι κόρες του έθνους πρέπει να είναι έτοιμοι να πολεμήσουν"

Χάρη στους νέους ανθρώπους, στον δυναμισμό, τον αυθορμητισμό, την αποφασιστικότητα που τους διακρίνει, κυρίως όμως χάρη στην αγάπη τους για τον τόπο που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν, τα τελευταία χρόνια η Καλή Βρύση αποτελεί πόλο έλξης επισκεπτών, που έρχονται στο χωριό για να ζήσουν από κοντά την αναβίωση του πανάρχαιου εθίμου. Το τριήμερο 6, 7 και 8 Ιανουαρίου, μικροί και μεγάλοι κάτοικοι του χωριού, στην πλειοψηφία τους άντρες, θα μεταμφιεστούν και θα γεμίσουν το χωριό από τις φωνές, τα τραγούδια και τους εκκωφαντικούς ήχους των κουδουνιών, που έχουν κρεμασμένα στη μέση τους.

Τα Μπαμπούγερα, με την εντυπωσιακή και επιβλητική μορφή τους, ξεχύνονται στους δρόμους μετά τον αγιασμό των υδάτων και χτυπούν τον κόσμο με το σακίδιο στάχτης που κρατούν στο χέρι για να ξορκίσουν το κακό.

Η μάσκα που φορούν γίνεται από δέρματα ζώων κι έχει τη μορφή τράγου, που συμβολίζει το ζώο που έχει δύναμη για ζωή. Επίσης, τα κουδούνια που ζώνονται στη μέση βγάζουν έναν ήχο για να ξυπνήσουν τη φύση. Η καμπούρα που τοποθετείται πίσω στην πλάτη συμβολίζει τη γριά μπάμπω, που έχει αποδώσει τους καρπούς της ζωής. Με τον τρόπο αυτό, τιμάται η συμβολή όλων των ηλικιωμένων στη διατήρηση των παραδόσεων και στη διάδοσή τους από γενιά σε γενιά. Να σημειωθεί ότι αρκετές από τις στολές που φορούν, σήμερα, οι νέοι κατασκευάστηκαν πριν από εκατό χρόνια, γι' αυτό και γίνεται μια μεγάλη προσπάθεια συντήρησής τους.

Σύμφωνα με τις λαϊκές παραδόσεις, τα Μπαμπούγερα, κατά την εποχή του Διόνυσου ήταν σάτυροι, ακόλουθοι του θεού που ζούσαν μια ανέμελη ζωή. Τα Μπαμπούγερα ως έθιμο έχει τις ρίζες του στη λατρεία του θεού Διονύσου κι αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο, αφού το 1996 η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως ένα σημαντικό ιερό της λατρείας του θεού Διονύσου μόλις 2 χλμ. έξω από την Καλή Βρύση.

Ο αρχαιολογικός χώρος της Καλής Βρύσης θα είναι ανοιχτός κατά τη διάρκεια και του τριημέρου, από τις 12:00 μέχρι τις 14:00.